เข้าใจเรื่องการพนัน จากหนังสือ Scarcity Brain

ทุกวันนี้ทำไมเราถึงรู้สึกว่า ตัวเราไม่สามารถควบคุมพฤติกรรมของตัวเราเองได้ ไม่ว่าจะเป็นการกินเยอะเกินไป กินสิ่งที่ไม่มีประโยชน์ การเล่นมือถือเยอะเกินไป การเทรดที่ควบคุมตัวเองไม่ได้ หรือแม้แต่การพนัน อะไรเป็นคำอธิบายเกี่ยวกับเรื่องพวกนี้ มันมีอะไรที่ทรงพลังที่อยู่เบื้องหลังการทำงานของสมองของเราที่ทำให้เราออกจากหลุมนี้ ยากเกินไปหรือเปล่า

Scarcity Mindset 

หลักการของ คือ Scarcity Loop (หรือ Loop ของความขาดแคลน) ซึ่งประกอบไปด้วยองค์ประกอบ 3 อย่างที่สำคัญ คือ 

1 โอกาส

2 รางวัล (ที่มาแบบไม่สามารถคาดการณ์ได้)

3 ความสามารถในการทำซ้ำได้อย่างรวดเร็ว

ถ้ามี 3 องค์ประกอบนี้ครบเมื่อไหร่ โอกาสที่มนุษย์จะมีพฤติกรรมในการเสพติดเรื่องนั้นๆ จะสูงมากๆ

สมองของเราวิวัฒนาการไม่ทัน

Scarcity Mindset (ความคิดที่ว่าทุกอย่างนั้นขาดแคลน) มันฝังอยู่ในวิวัฒนาการของมนุษย์มานับพันปี แต่โลกเพิ่งจะเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็วมากๆ ในช่วงหลังการปฏิวัติอุตสาหกรรมแค่ 100-200 ปี นี้เอง ทำให้สมองของเราปรับตามไม่ทัน ถ้าเราเข้าใจเรื่องนี้เรา เราจะไม่ตกเป็นเหยื่อของสิ่งที่มีมากเกินไปและไม่จำเป็น

เรามักจะคิดว่า เราขาดแคลนสิ่งของต่างๆ อยู่ตลอดเวลา เพราะว่าในระยะเวลา 99% ของวิวัฒนาการอันยาวนานของเรา ที่เราอยู่บนโลกใบนี้มาในฐานะมนุษย์ เราก็ขาดแคลนจริงๆ เราขาดแคลนอาหาร เสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่ม ยารักษาโลก ทุกอย่างบนโลกนี้ดูจะขาดแคลนไปเสียหมด

แต่ว่าโลกในทุกวันนี้ เปลี่ยนไปเยอะมากแล้วแล้ว โดยเฉพาะในช่วงหลังการปฏิวัติอุตสาหกรรมใน 100-200 ปีที่ผ่านมา ซึ่งมันเป็นช่วงเวลาสั้นมาก ถ้าเทียบกับการพัฒนาของวิวัฒนาการของมนุษย์ เพราะฉะนั้น การที่จะมาเปลี่ยนวิถีชีวิตในช่วงเวลาสั้นๆ หลักไม่กี่ร้อยปี บางทีสมองเราก็ยังปรับตัวไม่ทัน

Slot Machine ออกแบบโดยใช้หลักการของ Scarcity Loop

ลาสเวกัสเป็นเมืองแห่งคาสิโน ที่เราก็รู้จักกันดีอยู่แล้ว และ Slot Machine ก็เป็นหนึ่งในเครื่องเล่นที่ได้รับความนิยมอย่างมาก เฉพาะในสหรัฐอเมริกาอย่างเดียว Slot Machine ทำเงินปีนึงมากกว่า 30,000 ล้านเหรียญสหรัฐเลย แต่ถ้าย้อนกลับไปช่วงเวลาซัก 50 ปีที่แล้ว ในช่วงปี 1970 มีคนคิดค้น Slot Machine ขึ้นมา แต่มันไม่ค่อยเป็นที่นิยมเท่าไหร่ 

ทำไม Slot Machine จากที่เป็นเครื่องเล่นสุดแสนจะน่าเบื่อกลับกลายเป็นเครื่องเล่นที่คนชอบมากๆ ทั้งๆที่ก็รู้ว่าโอกาสชนะในเกมส์ Slot Machine น้อยกว่า การพนัน ประเภทอื่นมากๆ

ในช่วงปี 1980 มีชายคนนึงชื่อ William Si Redd เป็นคนออกแบบ Slot Machine ขึ้นมาใหม่ โดยเขาเริ่มต้นจากการเปลี่ยนเกมส์ Slot Machine ที่เป็นวงล้อหมุนๆ ให้เป็นจอดิจิตอล แล้วก็เปลี่ยนวิธีการดีไซน์ โดยยึดหลักการการทำงานของสมองที่เราเรียกว่า Scarcity Loop ( Loop ของความขาดแคลน ) ซึ่งประกอบไปด้วย องค์ประกอบ 3 อย่างที่สำคัญ

เดิมที Slot Machine จะให้รางวัลก็ต่อเมื่อ เราสามารถหมุนให้สัญลักษณ์แถวตรงกลางตรงกันเป็นแถวเดียว ซึ่งมันยากมาก และน่าเบื่อ นาย Redd ก็มาเปลี่ยนวิธีการให้รางวัลของ Slot Machine ใหม่ คือคุณสามารถที่จะชนะได้ หลายแบบ เป็นหลายๆ แถวเป็นเอียงๆ เป็นรูปร่างหลากหลายมากขึ้น การที่มันชนะได้หลายแบบ มันสร้างสิ่งนึงก็คือ เราจะคาดการณ์ผลการชนะได้ยากขึ้น แล้วก็มีโอกาสที่จะได้รางวัลเยอะเพิ่มขึ้นด้วย

การมี “โอกาส” ถูกรางวัลที่มากขึ้น และ “คาดการณ์ไม่ได้” และมีความสามารถในการ “ทำซ้ำ” คือสิ่งที่ทำให้เกิด Scarcity Loop ทำไมถึงเป็นอย่างนั้น  “โอกาส” หมายถึงบางสิ่งบางอย่างที่มีค่านะ เช่น เงิน หรือสถานะทางสังคม ต่อมา “รางวัล” มันจะเป็นของที่ ถ้าเราอยู่ในความขาดแคลน Scarcity Loop  มันจะคาดการณ์ไม่ได้ว่าจะมา เมื่อไหร่ แต่ว่าเราคาดหวังว่ามันจะมา สุดท้าย คือความสามารถในการทำซ้ำ คือ ทำได้ง่าย ทำได้บ่อยๆ ทำได้เรื่อยๆ

เมื่อเราเปลี่ยน Slot Machine จากการให้รางวัล แค่แถวเดียว เป็นหลายๆ แถว เพราะฉะนั้นการคาดการณ์รางวัลก็จะมากขึ้น และมันมีโอกาสที่จะได้รางวัลเยอะขึ้นด้วย นอกจากนั้นนาย Redd ก็ยังใส่โปรแกรมที่ชื่อว่า jackpot เพิ่มเข้าไป ถ้าใครเคยเห็นในหนังที่บางคนชนะ แล้วเหรียญมันไหลออกมาไม่หยุด แบบเยอะมากๆ เลย แล้วเสียงมันจะดังมาก จนทุกคนในคาสิโนจะรู้ทั้งหมดว่ามีแจ็คพอตเกิดขึ้น

รางวัลที่คาดการณ์ไม่ได้ ถูกคิดมาเป็นอย่างดีมากๆ เราเรียกว่า Near Miss ก็คือเกือบๆ จะไม่ได้แต่ได้ แล้วก็ Near Win ก็คือ เกือบๆ จะได้ แต่ไม่ได้ แล้วก็มีเรื่องของ  Lost disguised as wins แปลว่า เราขาดทุน แต่เราจะรู้สึกเหมือนชนะ เวลาเราเล่น Slot Machine บางทีเราใส่เงินลงไปเรื่อยๆ เพลินมากๆ กดสลอตกันเป็นแบบครึ่งวันก็มี ใส่เงินเข้าไปใส่ไป 20 เหรียญ แตเราได้รางวัลกลับมา 12 เหรียญ 15 เหรียญ ทำให้เรารู้สึกชนะ แต่จริงๆ แล้วเราแพ้ แต่ว่า สมองเรามันไม่ได้ทำงานเป็นตรรกกะแบบนั้น ของที่เป็น Small Win คือ ได้เงินมานิดๆ หน่อยๆ แต่มันมาแบบคาดการณ์ไม่ได้ สมองเราจะทำงานคล้ายกับเวลาเราได้รางวัลที่ใหญ่ๆ จริงๆ ทำให้เราหยุดเล่นไม่ได้ เล่นแล้วมันยิ่งสนุก แล้วก็ยิ่งเล่น แล้วเราอยากจะได้อีกไปเรื่อยๆ

สำหรับการเทรด

หลักการนี้ ถูกนำมาใช้กับทุกที่ ไม่ว่าจะเป็น Social Media , Online Shopping, เกมส์ หรือแม้แต่กระทั่งการเทรด พวกนี้ คือการเอาหลักการนี้มาใช้ทั้งสิ้น ก็คือ โอกาส , รางวัลที่คาดการณ์ไม่ได้ แล้วก็ ความสามารถในการทำซ้ำ

อย่างการเทรดนี้ เราสามารถเปลี่ยนชีวิตได้เลย ถ้าเราสามารถทายถูกว่า กราฟจะขึ้นหรือลง บางครั้งเราก็ทายถูก บางครั้งเราก็ทายผิด แม้ว่าจะทายผิดบ่อยๆ แต่ถ้าทายถูกซักครั้งนึง ก็จะมีความสุขแล้ว แถมเรายังสามารถ ส่งคำสั่งซื้อขายได้บ่อยๆ แถมยังมี ทรัพย์สินเป็นพันๆ ชนิดให้เราได้เทรดกันอย่างสนุกสนาน ครบทั้งสามข้อเลย

ทำให้โอกาสที่ เราจะถูกครอบงำ ให้รู้สึกสนุกกับการเทรด แบบการพนัน ได้อย่างง่ายมากๆ ก้าวข้ามทุกเหตุผลไปเลย มันกลายเป็นการสร้างนิสัยที่เราต้านทานได้ยากมากๆ เลย

สิ่งที่น่าสนใจของเรื่องนี้ก็คือ เราต้องเข้าใจการทำงานของสมองของเราด้วยว่า เรา จะทำยังไงไม่ให้เกิด Loop ของความขาดแคลนนี้ เช่น ถ้าเราตัดเรื่อง รางวัลออกไป เช่น ไม่ได้สนใจว่า เราจะเทรดได้กำไรเท่าไหร่ แต่ให้สนใจที่กระบวนการว่า เราเข้าเพราะอะไร ออกเพราะอะไร ก็จะทำให้เราหลุดออกจาก Loop นี้ได้ และเป็นการเทรดที่ไม่ใช่การพนันอีกต่อไป ถ้ารู้เรื่องนี้แล้ว เราจะได้รู้เท่าทันสมองของตัวเอง เราจึงจะไม่ตกเป็นเหยื่อของสิ่งที่มันมากเกินไป และสิ่งที่ไม่จำเป็น